काठमाडौँ । राष्ट्रिय सभा सदस्य निर्वाचनका लागि आज देeशैभरि एकसाथ मतदान प्रक्रिया सुरु भएको छ। बिहान ९ बजेदेखि प्रदेश निर्वाचन कार्यालयहरूले तोकेका मतदान केन्द्रहरूमा औपचारिक रूपमा मतदान सुरु गरिएको हो। निर्वाचन आयोगका अनुसार सातै प्रदेशमा गरी १९ वटा मतदान केन्द्रमार्फत निर्वाचन सञ्चालन भइरहेको छ।
यो निर्वाचन संघीय संसद्को माथिल्लो सदन राष्ट्रिय सभाको संरचना नवीकरण गर्ने महत्वपूर्ण संवैधानिक प्रक्रिया हो। आजको निर्वाचनमार्फत महिला, दलित, अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक तथा अन्य समूहअन्तर्गतका सदस्यहरू चयन हुँदैछन्, जसले राष्ट्रिय सभामा समावेशी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
मतदाता को हुन् ? कसरी हुन्छ मतदान ?
राष्ट्रिय सभा निर्वाचन प्रत्यक्ष जनमतबाट नभई अप्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीमार्फत हुने संवैधानिक व्यवस्था अनुसार हुन्छ। यसमा:
प्रदेश सभा सदस्यहरू
स्थानीय तहका प्रमुख तथा उपप्रमुख/अध्यक्ष तथा उपाध्यक्ष
मतदाता हुन्छन्।
मतदान प्रक्रिया विशेष प्रकारको मतभार (वेटेज) प्रणालीमा आधारित हुन्छ, जसमा प्रदेश सभा सदस्य र स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिको मतको भार फरक–फरक हुने व्यवस्था छ। यसले संघीय संरचनाको सन्तुलन कायम गर्ने संवैधानिक मर्म बोकेको छ।
राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र गठबन्धन
निर्वाचनमा सत्तारूढ गठबन्धन र प्रतिपक्षी दलहरूबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा देखिएको छ। नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, माओवादी केन्द्र, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीलगायत दलहरू आ–आफ्ना उम्मेदवार जिताउने रणनीतिमा केन्द्रित छन्। कतिपय प्रदेशमा गठबन्धनका उम्मेदवारबीच साझा समर्थन देखिएको छ भने केही स्थानमा दलहरूबीच खुला प्रतिस्पर्धा भइरहेको छ।
विशेषगरी राष्ट्रिय सभाको शक्ति सन्तुलन भविष्यको संघीय राजनीति र संसद् सञ्चालनमा प्रभाव पार्ने भएकाले दलहरू यो निर्वाचनलाई सामान्य औपचारिक प्रक्रिया भन्दा रणनीतिक राजनीतिक लडाइँका रूपमा लिइरहेका छन्।
सुरक्षा व्यवस्था कडा
निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र भयरहित रूपमा सम्पन्न गर्न देशभर कडा सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागलाई उच्च सतर्कतामा राखिएको छ। मतदान केन्द्र आसपास सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति देखिएको छ भने संवेदनशील स्थानहरूमा विशेष निगरानी व्यवस्था गरिएको छ।
लोकतान्त्रिक अभ्यासको निरन्तरता
निर्वाचन आयोगले मतदान साँझ ३ बजेसम्म चल्ने र त्यसपछि मतगणना प्रक्रिया सुरु हुने जनाएको छ। आयोगका अनुसार सम्पूर्ण प्रक्रिया पारदर्शी र निष्पक्ष ढङ्गले सम्पन्न गरिनेछ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार राष्ट्रिय सभा निर्वाचन संघीय लोकतान्त्रिक अभ्यासको महत्वपूर्ण कडी हो। यसले संघीय संसद्को स्थायित्व, कानुन निर्माण प्रक्रिया र सरकार–संसद् सम्बन्धमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्नेछ। राष्ट्रिय सभामा नयाँ सदस्य चयन भएसँगै विधायिकी प्रक्रिया थप सशक्त, समावेशी र सन्तुलित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
समग्रमा
राष्ट्रिय सभा निर्वाचन केवल पदपूर्ति मात्र नभई संघीय शासन प्रणालीको सुदृढीकरणको प्रतीक हो। समावेशी प्रतिनिधित्व, राजनीतिक सन्तुलन र लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई संस्थागत गर्ने यो प्रक्रिया नेपाली लोकतन्त्रको परिपक्वताको सूचकका रूपमा लिइएको छ। आजको निर्वाचनले संघीय संसद्को भूमिकालाई थप प्रभावकारी बनाउने दिशामा नयाँ आधार निर्माण गर्ने विश्वास गरिएको छ।
