प्रहरीको शक्तिमाथि आईजीपी कार्कीको स्पष्ट सन्देश : ‘वर्दीको अधिकारभन्दा नागरिकको विश्वास ठूलो’

प्रहरीको शक्तिमाथि आईजीपी कार्कीको स्पष्ट सन्देश : ‘वर्दीको अधिकारभन्दा नागरिकको विश्वास ठूलो’

द टन न्युज । विशेष रिपोर्ट

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले प्रहरीको वास्तविक शक्ति वर्दी, पद र कानुनी अधिकारमा मात्र सीमित नहुने स्पष्ट सन्देश दिएका छन्। नागरिकको विश्वास, भरोसा र सम्मान नै प्रहरी संगठनको सबैभन्दा ठूलो पुँजी भएको उल्लेख गर्दै उनले प्रहरीलाई प्रविधिमैत्री, पारदर्शी, व्यावसायिक र नागरिकप्रति उत्तरदायी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहको दीक्षान्त समारोहलाई सम्बोधन गर्दै आईजीपी कार्कीले कानुन कार्यान्वयन गर्दा व्यक्तिगत आग्रह, बाह्य प्रभाव र अनुचित दबाबबाट मुक्त रही निष्पक्ष रूपमा जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने सन्देश दिएका हुन्।

उनको सन्देशले प्रहरी संगठनको शक्ति प्रदर्शनभन्दा जिम्मेवार कार्यसम्पादन, अधिकारको प्रयोगभन्दा जवाफदेहिता र औपचारिक उपस्थितिभन्दा नागरिकले अनुभूति गर्ने सुरक्षा तथा न्यायलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।

अधिकार होइन, नागरिकको भरोसा प्रहरीको वास्तविक शक्ति

प्रहरीसँग कानुन कार्यान्वयन गर्ने अधिकार हुन्छ। अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धान, अभियुक्त पक्राउ र शान्ति सुरक्षा कायम गर्नु प्रहरीको प्रमुख जिम्मेवारी हो। तर अधिकारको प्रयोग नागरिकको मौलिक हक, कानुनी प्रक्रिया र मानवीय मर्यादाभित्र रहेर हुनुपर्छ।

आईजीपी कार्कीको सन्देशको मूल मर्म पनि यही हो—प्रहरीको वर्दीले अधिकार दिन्छ, तर त्यो अधिकारको औचित्य निष्पक्ष व्यवहार र नागरिकप्रतिको जिम्मेवारीबाट स्थापित हुन्छ।

नागरिकले प्रहरी कार्यालयमा उजुरी दिँदा न्याय पाउने विश्वास गर्न सक्नुपर्छ। पीडितले आफ्नो कुरा निर्भयतापूर्वक राख्न पाउनुपर्छ। शक्तिशाली र सामान्य नागरिकबीच कानुन कार्यान्वयनमा विभेद हुनुहुँदैन। प्रहरीको व्यावसायिक विश्वसनीयता यिनै अभ्यासबाट निर्माण हुन्छ।

त्यसैले प्रहरीको सफलता पक्राउको सङ्ख्या, कारबाहीको विवरण वा अधिकार प्रयोगको कठोरताले मात्र मापन गर्न सकिँदैन। नागरिकले कति सुरक्षित महसुस गरे, अनुसन्धान कति निष्पक्ष भयो र सेवाग्राहीले कस्तो व्यवहार पाए भन्ने पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

बाह्य दबाबबाट मुक्त अनुसन्धान र जवाफदेहिता

प्रहरीको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्ने प्रमुख क्षेत्रमध्ये अनुसन्धानको निष्पक्षता र शक्तिको दुरुपयोग नियन्त्रण महत्त्वपूर्ण छन्। कुनै पनि अनुसन्धान व्यक्तिगत सम्बन्ध, राजनीतिक वा अन्य बाह्य प्रभाव तथा अनुचित दबाबबाट निर्देशित हुनुहुँदैन।

कानुन सबैका लागि समान रूपमा लागू भएको अनुभूति नागरिकले गर्न पाउनु नै विधिको शासनको आधार हो। अनुसन्धानको प्रक्रिया पारदर्शी हुनु, प्रमाणका आधारमा निर्णय हुनु र गल्ती गर्ने प्रहरी कर्मचारीलाई पनि कानुन तथा विभागीय प्रक्रियाअनुसार जवाफदेही बनाइनु आवश्यक छ।

आईजीपी कार्कीले अघि सारेको व्यावसायिक र उत्तरदायी प्रहरीको अवधारणा व्यवहारमा उतार्न संगठनभित्र प्रभावकारी अनुगमन, गुनासो सुनुवाइ र जिम्मेवारी निर्धारणको व्यवस्था बलियो हुनुपर्छ।

एआई र आधुनिक प्रविधिसँगै मानवअधिकारको सुरक्षा

साइबर अपराध, डिजिटल ठगी, अन्तरदेशीय अपराध तथा विपद् व्यवस्थापनका चुनौती बढिरहेका बेला प्रहरीको कार्यशैलीलाई समयअनुकूल बनाउनु आवश्यक छ। आधुनिक प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विवेकपूर्ण प्रयोगले अपराध अनुसन्धान, सूचना विश्लेषण र सुरक्षा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन सक्छ।

तर प्रविधिको प्रयोग आफैँमा उपलब्धि होइन। नागरिकको गोपनीयता, सूचनाको विश्वसनीयता, कानुनी प्रक्रिया र मानवअधिकारको संरक्षण सुनिश्चित हुनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

प्रविधिमैत्री प्रहरी निर्माण गर्नु भनेको नयाँ उपकरण र प्रणाली अपनाउनु मात्र होइन, तिनको प्रयोगलाई कानुनी, नैतिक र व्यावसायिक मापदण्डभित्र राख्नु पनि हो। आधुनिक प्रविधि र मानवीय संवेदनशीलताको सन्तुलनले नै प्रहरी सेवालाई प्रभावकारी र विश्वसनीय बनाउन सक्छ।

महिला, बालबालिका र पीडितको सम्मान पहिलो प्राथमिकता

महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिसँग सम्बन्धित घटनामा विशेष संवेदनशीलता अपनाउनुपर्ने सन्देशले प्रहरी सेवामा मानवीय व्यवहारको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ।

पीडितको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने, गोपनीयता कायम गर्ने, सम्मानजनक व्यवहार गर्ने र आवश्यक संरक्षण उपलब्ध गराउने जिम्मेवारी प्रहरीको हो। न्याय खोज्दै प्रहरी कार्यालय पुग्ने नागरिकले त्यहीँ अपमान, उपेक्षा वा अनावश्यक दबाब भोग्नुपर्ने अवस्था आउनुहुँदैन।

पीडितकेन्द्रित सेवा केवल निर्देशनमा सीमित नरही प्रहरीको दैनिक कार्यशैलीमा प्रतिबिम्बित हुनुपर्छ। नागरिकले आफ्नो समस्या सुनिने र कानुनी प्रक्रियाबाट न्याय खोज्न सकिने विश्वास पाउनु नै उत्तरदायी प्रहरी सेवाको आधार हो।

१८४औँ समूहका प्रहरी निरीक्षकका लागि जिम्मेवारीको नयाँ अध्याय

प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहको दीक्षान्त समारोह प्रशिक्षार्थीका लागि तालिम पूरा भएको औपचारिक अवसर मात्र होइन, व्यावसायिक जिम्मेवारीको नयाँ चरण पनि हो।

कार्य क्षेत्रमा खटिएपछि उनीहरूले कानुनको कार्यान्वयनसँगै निष्पक्षता, अनुशासन, मानवअधिकार, नागरिकको सम्मान र सेवाभावलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्नेछ। नेतृत्वको निर्देशनलाई वास्तविक परिणाममा बदल्ने जिम्मेवारी अब संगठनका प्रत्येक तहका प्रहरी कर्मचारीको कार्यसम्पादनसँग जोडिन्छ।

आईजीपी कार्कीको सन्देशले प्रहरी संगठनको दीर्घकालीन विश्वसनीयता अधिकारको प्रदर्शनबाट होइन, त्यसको न्यायोचित र जिम्मेवार प्रयोगबाट निर्माण हुने तथ्यलाई केन्द्रमा राखेको छ।

द टन न्युजको विशेष विश्लेषण

प्रहरीको वर्दी राज्यको कानुनी अधिकार र जिम्मेवारीको प्रतीक हो। तर नागरिकको विश्वास त्यस्तो अधिकारको जिम्मेवार प्रयोगबाट मात्र प्राप्त हुन्छ। निष्पक्ष अनुसन्धान, पीडितमैत्री व्यवहार, पारदर्शिता, मानवअधिकारको सम्मान र गल्तीमाथिको जवाफदेहिताले नै प्रहरीलाई नागरिकको भरोसायोग्य संस्था बनाउन सक्छ।

आईजीपी कार्कीको सन्देशको वास्तविक सफलता प्रहरी संगठनको घोषणामा होइन, नागरिकले प्रहरीसँगको आफ्नो व्यवहार र अनुभवमा न्याय, सुरक्षा तथा सम्मान महसुस गर्न सके–नसकेको आधारमा मापन हुनेछ।

वर्दीको गरिमा अधिकारमा मात्र होइन, नागरिकको विश्वास जित्ने आचरणमा हुन्छ।