परदेशमा दशैँको रौनक : भूगोलले टाढा बनाए पनि मनमा नेपाल, निधारमा रातो टीका र शिरमा जमरा
द टन न्युज विशेष रिपोर्ट
अमेरिका । आफू जन्मेको माटोबाट हजारौँ माइल टाढा छन् उनीहरू। कसैलाई रोजगारीको व्यस्तता छ, कसैको काँधमा अध्ययनको जिम्मेवारी। कतिपयले परदेशमै आफ्नो भविष्य निर्माण गरेका छन् भने कतिपयले परिवारको सपना साकार पार्न विदेशलाई स्थायी बसोबासको थलो बनाएका छन्। तर, जति टाढा पुगे पनि जननी, जन्मभूमि, आफन्त र आफ्ना संस्कार–संस्कृतिप्रतिको माया भने उनीहरूको मनबाट टाढा हुन सकेको छैन।
यसैको सुन्दर उदाहरण बनेको छ, अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूले मनाएको विजया दशमी २०८३।
नेपालमा घरघरमा दशैँको रौनक छाउँदा सात समुद्रपारि अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूको बस्तीमा पनि उस्तै उत्साह देखियो। निधारमा रातो टीका, शिरमा जमरा, मान्यजनको आशीर्वाद र आफन्तसँगको भेटघाटले परदेशी भूमिमा पनि नेपालीपनलाई जीवन्त बनायो।
तर, यी मुस्कानभित्र आफ्नै गाउँघर, बाल्यकाल, आमाको हातको टीका र बुबाको आशीर्वाद सम्झेर भावुक हुने मनहरू पनि छन्। भूगोलले टाढा बनाए पनि संस्कृतिले नेपालीहरूलाई एउटै भावनात्मक डोरीमा बाँधिरहेको छ।
अमेरिकाका विभिन्न राज्यमा दशैँको उल्लास
अमेरिकाका टेक्सस, न्यूयोर्क, मेरिल्याण्ड, क्यालिफोर्निया, भर्जिनिया, आयोवा, पेन्सिलभेनिया, न्युयोर्कलगायतका राज्यमा बसोबास गर्दै आएका नेपालीहरूले आफ्नै परम्परा र संस्कृतिअनुसार दशैँ मनाएका छन्।
कतिपयले आफ्नै घरमा परिवार र आफन्तसँग टीका ग्रहण गरे भने कतिपय नेपाली मन्दिर, सामुदायिक केन्द्र तथा सार्वजनिक स्थलमा भेला भएर सामूहिक रूपमा दशैँ मनाए। नवरात्र सुरु भएसँगै घरमा मकै र जौका जमरा राख्ने, नयाँ लुगा लगाउने, नेपाली परिकार तयार गर्ने र परिवारका सदस्यसँग खुसी साटासाट गर्ने परम्पराले परदेशमा पनि निरन्तरता पाएको छ।
पछिल्ला वर्षमा अमेरिकामा नेपालीहरूको आर्थिक अवस्था, व्यवसाय र रोजगारीका अवसर विस्तार हुँदै जाँदा आफ्नै घरमा चाडपर्व मनाउने चलन पनि बढ्दै गएको नेपाली समुदायका सदस्यहरूको अनुभव छ।
अमेरिकाको बफेलोमा बस्दै आउनुभएका लोकनाथ अधिकारीका अनुसार नेपालीहरूको मेहनतसँगै व्यवसाय तथा रोजगारीका अवसर विस्तार हुँदा आफ्ना चाडपर्व र रीतिरिवाजप्रति चासो पनि बढेको छ।
उहाँले भन्नुभयो, “पछिल्ला वर्षमा नेपालीको कडा परिश्रमका कारण व्यवसाय तथा रोजगारीमा वृद्धि भएसँगै आफ्ना चाडबाड र रीतिरिवाजमा बढी ध्यान गएको मैले अनुभूति गरेको छु। यसले हामीबीच आपसी भाइचारा र सम्बन्ध विस्तार भएको छ। कुनै महत्त्वपूर्ण अवसरमा वा कसैलाई गाह्रो–साह्रो पर्दा पनि एकजुट हुन सजिलो भएको छ।”
आमाको हातको टीका र बुबाको आशीर्वादको सम्झना
दशैँ केवल टीका र जमराको पर्व होइन। यो परिवारसँग पुनर्मिलन हुने, पुराना सम्झना ताजा बनाउने र सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने अवसर पनि हो।
अमेरिकाको पेन्सिलभेनियामा बस्दै आउनुभएका चुडामणि भट्टराईले घरमा बुबाआमाको आशीर्वाद र आफन्तहरूको जमघटका बीच टीकाटालो गर्न पाउँदा निकै रमाइलो अनुभव भएको सुनाउनुभयो।
नेपालमा हुँदा सामान्य लाग्ने पारिवारिक भेटघाट परदेशमा पुगेपछि कति अमूल्य हुन्छ भन्ने कुरा धेरै नेपालीले अनुभव गरेका छन्। वर्षभरि काममा व्यस्त रहने उनीहरूका लागि दशैँ परिवारसँग समय बिताउने, आफन्त भेट्ने र आत्मीयता साट्ने विशेष अवसर बनेको छ।
सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका दशैँका तस्बिरहरूमा रातो टीका, पहेँलो जमरा र हर्षित अनुहारहरू देखिन्छन्। तर, ती तस्बिरको पछाडि घरपरिवारबाट टाढा रहनुपर्दाको पीडा, गाउँघरको सम्झना र नेपाल फर्किन नपाउँदाको खिन्नता पनि लुकेको हुन सक्छ।
कसैलाई आमाले जमरा राखेको घरको सम्झना आउँछ, कसैलाई बुबाको हातबाट टीका थाप्न नपाएको पीडा हुन्छ। कसैलाई गाउँको पिङ, घरआँगनको चहलपहल र दाजुभाइ–दिदीबहिनीसँगको हाँसो याद आउँछ। कतिपयलाई भने दशैँकै दिन पनि काममा जानुपर्ने बाध्यताले भावुक बनाउँछ।
तैपनि उनीहरूले आफू बसेको भूमिमै दशैँको खुसी खोजिरहेका छन्। नेपाली परिकार, पारिवारिक जमघट र आफ्नै संस्कारको माध्यमबाट जन्मभूमिसँगको सम्बन्धलाई जीवित राखिरहेका छन्।
नयाँ पुस्तामा नेपाली संस्कृतिको हस्तान्तरण
अमेरिकामा रहेका नेपाली अभिभावकहरूका लागि दशैँ मनाउनु आफ्नो खुसीमा सीमित छैन। उनीहरूका लागि यो भावी पुस्तालाई नेपाली भाषा, संस्कृति र परम्परासँग जोड्ने अवसर पनि हो।
आयोवामा बस्दै आउनुभएका ध्रुव अर्यालले भाषा र संस्कृतिको संरक्षणमा जोड दिनुभयो।
उहाँले भन्नुभयो, “हामीले हाम्रो भाषा, संस्कृतिलाई जगेर्ना गर्न सक्यौँ भने मात्र भावी पिँढीसम्म नै यस्ता चाडपर्व स्थापित हुन सक्छन्। त्यसैले पारिवारिक वातावरणमै दशैँ मनाउनु भावी पिँढीका लागि एउटा मार्गनिर्देशन पनि हो।”
अमेरिकामा जन्मिएका वा सानै उमेरमा त्यहाँ पुगेका बालबालिकाका लागि दशैँ नेपाली पहिचान बुझ्ने महत्त्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ। अभिभावकले टीका लगाइदिने, जमराको महत्त्व बुझाउने, मान्यजनबाट आशीर्वाद लिन सिकाउने र नेपाली परिकार तयार गर्ने अभ्यासले उनीहरूलाई आफ्ना पुर्खा र संस्कृतिसँग जोड्न सहयोग पुर्याउँछ।
यसरी एउटा पुस्ताले अर्को पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने संस्कारले नै विदेशमा नेपालीपनलाई जीवन्त राख्न मद्दत गर्छ।
परदेशमै नेपाली स्वाद र खसी बजारको झल्को
अमेरिकामा दशैँ मनाउने नेपालीहरूको उत्साह धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामा मात्र सीमित छैन। खानपान र पारिवारिक जमघटमा पनि नेपाली शैलीको प्रभाव देखिन्छ।
भर्जिनिया, पेन्सिलभेनिया र मेरिल्याण्डलगायतका क्षेत्रमा नेपाली समुदायले सञ्चालन गरेका बाख्रा फार्म तथा स्थानीय पसलहरूका कारण दशैँका बेला नेपालका काठमाडौँ, पोखरा, विराटनगर, वीरगञ्ज र नारायणगढजस्ता सहरमा देखिने खसी बजारको झल्कोसमेत अनुभव गर्न सकिने नेपालीहरूको भनाइ छ।
स्थानीय ग्रोसरी स्टोरहरूमा खसीको मासु उपलब्ध हुँदा दशैँमा नेपाली परिकार बनाउन चाहने परिवारलाई सहज भएको छ। यद्यपि, पशु वध र बलिसम्बन्धी गतिविधिमा स्थानीय कानुन तथा सम्बन्धित नियमको पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ।
“दशैँमा मीठो खाने, राम्रो लगाउने र परिवारसँग रमाउने” नेपाली परम्पराले परदेशमा पनि निरन्तरता पाएको छ। काम र जिम्मेवारीका बीच आफ्ना चाडपर्वका लागि समय निकाल्नुले नेपाली समुदायको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप बलियो बनाएको देखिन्छ।
चाडपर्वले जोड्दै नेपाली समुदाय
विदेशमा बसोबास गर्दा काम, अध्ययन र पारिवारिक जिम्मेवारीका कारण सबैसँग नियमित भेटघाट गर्न सम्भव हुँदैन। यस्तो अवस्थामा दशैँजस्ता चाडपर्वले नेपालीहरूलाई एकै ठाउँमा भेला हुने अवसर दिन्छन्।
टेक्सस, भर्जिनिया र मेरिल्याण्डका नेपाली सामुदायिक केन्द्र तथा मन्दिरहरूमा सामूहिक रूपमा टीका ग्रहण गर्ने, मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने र साथीभाइसँग खुसी साट्ने परम्पराले सामुदायिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउन सहयोग गरेको छ।
चाडपर्वमा हुने यस्ता जमघटले आपसी सहयोग, सद्भाव र आत्मीयता बढाउने मात्र होइन, नयाँ पुस्तालाई आफ्नो समुदायसँग परिचित गराउने अवसरसमेत प्रदान गर्छन्।
विदेशमा स्थायी बसोबास गरिरहेका नेपालीका लागि दशैँ त्यसैले एउटा धार्मिक पर्व मात्र होइन, आफ्नो पहिचान, पारिवारिक सम्बन्ध र सांस्कृतिक निरन्तरताको प्रतीक बनेको छ।
जहाँ नेपाली, त्यहीँ नेपाल
नेपालको भूगोलबाट टाढा भए पनि नेपालीहरूले आफ्ना संस्कार र संस्कृतिलाई साथमै बोकेका छन्। घरको पूजा कोठामा राखिएको जमरा, परिवारका सदस्यको निधारमा सजिएको रातो टीका र मान्यजनको आशीर्वादले परदेशी भूमिमा पनि नेपालकै अनुभूति गराउँछ।
अमेरिकामा दशैँ मनाइरहेका नेपालीहरूका लागि यो पर्व आफ्ना सन्तानलाई नेपालीपन सिकाउने, आफन्तसँगको सम्बन्ध नवीकरण गर्ने र जन्मभूमिप्रतिको प्रेम व्यक्त गर्ने माध्यम बनेको छ।
सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरिएका तस्बिरहरूले पनि एउटा सन्देश दिएका छन्—नेपाली जहाँ पुगे पनि आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई बिर्सन चाहँदैनन्। नयाँ पुस्तालाई नेपाली संस्कारसँग जोड्ने प्रयास र समुदायबीचको आत्मीयताले यो सन्देशलाई अझ अर्थपूर्ण बनाएको छ।
आखिर दशैँ नेपालमा मनाइयोस् वा अमेरिकामा, यसको आत्मा एउटै हो—परिवारप्रतिको प्रेम, ठूलाबडाको आशीर्वाद, सम्बन्धको न्यानोपन र जन्मभूमिप्रतिको अगाध माया।
त्यसैले अमेरिकामा रातो टीका र जमरा लगाएर खुसी साटिरहेका नेपालीहरूको अनुहारमा उत्सवको चमक देखिए पनि उनीहरूको मनको कुनै कुनामा आफ्नै गाउँघर, परिवार र जन्मभूमिको सम्झना अवश्य बसेको हुन्छ।
भूगोलले नेपालीलाई परदेशमा पुर्याउन सक्छ, तर जन्मभूमिको माया र संस्कृतिसँगको सम्बन्धलाई मेटाउन सक्दैन। नेपाली जहाँ छन्, त्यहीँ नेपालीपन छ—र नेपालीपन जहाँ छ, त्यहीँ नेपाल पनि छ।
