सम्पादकीय
संविधान दिवस : संविधानको रक्षा, लोकतन्त्रको सुदृढीकरण
आज संविधान दिवस। नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रामा यो दिन केवल उत्सव मनाउने दिन होइन, संविधानले स्थापित गरेका मूल्य, नागरिक अधिकार, लोकतन्त्र र राज्यप्रतिको हाम्रो सामूहिक जिम्मेवारीलाई पुनः स्मरण गर्ने महत्वपूर्ण अवसर हो।
नेपालको संविधानले नागरिकका मौलिक अधिकार, स्वतन्त्रता, समानता, सामाजिक न्याय, समावेशिता, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र तथा विधिको शासनलाई संस्थागत गर्ने आधार निर्माण गरेको छ। संविधान निर्माणका लागि नेपाली जनताले लामो राजनीतिक संघर्ष, त्याग र बलिदान गरेका छन्। त्यसैले संविधान कुनै कागजको दस्तावेज मात्र होइन—यो जनताको आकांक्षा, संघर्ष र भविष्यप्रतिको विश्वाससँग जोडिएको राष्ट्रिय दस्तावेज हो।
तर संविधान हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। संविधानको वास्तविक शक्ति त्यसको कार्यान्वयनमा हुन्छ। नागरिकले आफ्नो अधिकार व्यवहारमै अनुभूति गर्न पाउनुपर्छ। राज्यका निकाय संविधान र कानुनप्रति उत्तरदायी हुनुपर्छ। राजनीतिक नेतृत्व जनताप्रति जवाफदेही हुनुपर्छ। न्याय प्रणाली स्वतन्त्र र प्रभावकारी हुनुपर्छ। प्रशासन पारदर्शी, निष्पक्ष र सेवामुखी हुनुपर्छ।
आजको नेपालको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता संविधानमाथि बहस मात्र होइन, संविधानको मर्मअनुसार शासन सञ्चालन गर्ने राजनीतिक र प्रशासनिक संस्कारको विकास हो।
लोकतन्त्रमा असहमति कमजोरी होइन, शक्ति हो। प्रश्न उठाउनु अपराध होइन, नागरिक अधिकार हो। आलोचना सुन्न सक्ने राजनीतिक संस्कार, प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सम्मान र जनताको आवाजलाई राज्यले गम्भीरतापूर्वक सुन्ने वातावरण लोकतन्त्रको अपरिहार्य आधार हो।
त्यसैगरी, संविधानको नाममा अधिकारको दुरुपयोग पनि स्वीकार्य हुन सक्दैन। नागरिक अधिकारसँगै नागरिक कर्तव्य, स्वतन्त्रतासँगै जिम्मेवारी र राज्यको अधिकारसँगै राज्यको जवाफदेहिता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्।
नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेको समृद्ध, न्यायपूर्ण र समानतामूलक समाज निर्माण गर्न अब हाम्रो ध्यान राजनीतिक नाराभन्दा परिणाममा केन्द्रित हुन आवश्यक छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, आर्थिक अवसर, सामाजिक सुरक्षा र नागरिक सम्मानजस्ता विषयमा राज्यको कार्यसम्पादन नै संविधानको सफलताको वास्तविक मापदण्ड बन्नुपर्छ।
विश्वका विभिन्न मुलुकमा रहेका नेपाली नागरिक पनि नेपालको विकास र समृद्धिसँग जोडिन चाहन्छन्। विदेशमा रहेका नेपालीको ज्ञान, सीप, पूँजी, प्रविधि र अनुभवलाई राष्ट्रिय विकासमा जोड्ने वातावरण निर्माण गर्नु पनि आधुनिक नेपालको महत्वपूर्ण आवश्यकता हो।
द टन न्युज संविधान दिवसका अवसरमा स्पष्ट रूपमा विश्वास व्यक्त गर्दछ—लोकतन्त्र बलियो बनाउन स्वतन्त्र, जिम्मेवार र विश्वसनीय सञ्चारमाध्यमको भूमिका अपरिहार्य छ। सत्य, तथ्य, सन्तुलन र जनउत्तरदायित्वमा आधारित पत्रकारिता नै लोकतन्त्रको बलियो आधार हो।
हामी कुनै व्यक्ति, दल वा सत्ताको पक्षमा होइन; सत्य, संविधान, लोकतान्त्रिक मूल्य, नागरिक अधिकार र राष्ट्रहितको पक्षमा उभिने पत्रकारिताप्रति प्रतिबद्ध छौँ।
संविधान समयसँगै अझ प्रभावकारी बनाउन आवश्यक सुधार र बहस हुन सक्छन्। तर कुनै पनि परिवर्तन जनताको सार्वभौम अधिकार, लोकतान्त्रिक मूल्य र संवैधानिक प्रक्रियाबाटै हुनुपर्छ। संविधानको रक्षा भनेको संविधानका प्रत्येक अक्षरलाई अपरिवर्तनीय ठान्नु मात्र होइन; यसको मूल भावना—लोकतन्त्र, मानव अधिकार, स्वतन्त्रता, समानता, न्याय र जनताको सार्वभौमसत्ता—लाई व्यवहारमा स्थापित गर्नु हो।
आजको संविधान दिवसले हामी सबैलाई एउटा प्रश्न सोधोस्—
के नागरिकले संविधानले दिएको अधिकार व्यवहारमै पाएका छन्?
के राज्य नागरिकप्रति पर्याप्त जवाफदेही छ?
के लोकतन्त्रको लाभ प्रत्येक नेपालीसम्म समान रूपमा पुगेको छ?
यी प्रश्नको इमानदार उत्तर खोज्नु नै संविधान दिवसको वास्तविक अर्थ हो।
आउनुहोस्, संविधान दिवसलाई केवल औपचारिक समारोहमा सीमित नराखौँ।
संविधानको सम्मान गरौँ, लोकतन्त्रलाई बलियो बनाऔँ, नागरिक अधिकारको रक्षा गरौँ र समृद्ध, न्यायपूर्ण तथा उत्तरदायी नेपाल निर्माणका लागि आफ्नो ठाउँबाट जिम्मेवारी पूरा गरौँ।
संविधान दिवसको हार्दिक शुभकामना।
— एचबी ताम्राकार [हर्क बहादुर]
प्रधान सम्पादक
द टन न्युज
Accuracy, Balance and Credibility
www.thetonnews.com
