काठमाडौँ — विश्वप्रसिद्ध अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था Reuters ले नेपालका चर्चित युवा नेता तथा रास्वपाका तर्फबाट प्रधानमन्त्रीका सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा अघि सारिएका बालेन्द्र शाह (बालेन) बारे विस्तृत विश्लेषणात्मक समाचार प्रकाशन गरेको छ।
रिपोर्ट अनुसार, गत सेप्टेम्बरमा भएको ऐतिहासिक युवा–नेतृत्वको आन्दोलनपछि ७७ जनाको ज्यान गएको र त्यसपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री K. P. Sharma Oli ले राजीनामा दिनुपरेको राजनीतिक पृष्ठभूमिमा बालेनले सामाजिक सञ्जालमार्फत युवापुस्तालाई सन्देश दिएका थिए—
“प्रिय Gen Z, तपाईंहरूको हत्याराको राजीनामा आएको छ। अब देश तपाईंहरूको पुस्ताले नेतृत्व गर्नुपर्छ, तयार रहनुहोस्।”
प्रधानमन्त्री दौडमा अगाडि
Reuters को रिपोर्टमा उल्लेख गरिएअनुसार, २०२२ मा काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयर निर्वाचित भएपछि राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभाव जमाउन सफल भएका ३५ वर्षीय र्यापर–बाट–राजनीतिज्ञ बनेका बालेन अहिले आगामी आम निर्वाचनमा प्रधानमन्त्रीको प्रमुख दाबेदारका रूपमा उदाएका छन्।
नेपालमा भरपर्दो जनमत सर्वेक्षण नभए पनि चार जना राजनीतिक विश्लेषक र स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले उनलाई प्रमुख विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरेको Reuters ले जनाएको छ।
काठमाडौँ विश्वविद्यालयका संवैधानिक कानुन विशेषज्ञ विपिन अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै Reuters ले लेखेको छ—
“बालेन यति लोकप्रिय छन् कि अहिले काठमाडौँ आउने बसहरूमा ‘Heading to Balen’s city’ भन्ने स्टिकर देखिन्छ।”
स्थापित दलहरूलाई चुनौती
नेपालको राजनीति लामो समयदेखि केही स्थापित दलहरूको प्रभावमा रहेको सन्दर्भमा, Reuters ले बालेनको उदयलाई ठूलो राजनीतिक परिवर्तनको संकेतका रूपमा विश्लेषण गरेको छ।
रिपोर्टमा Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist) (एमाले) लाई चीनतर्फ झुकाव भएको दलका रूपमा र Nepali Congress लाई भारतसँग नजिक मानिने केन्द्रवादी दलका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
त्यसको विपरीत, Rastriya Swatantra Party (रास्वपा) लाई नयाँ केन्द्रवादी शक्ति भन्दै आफ्नो घोषणापत्रमा छिमेकी राष्ट्रहरूसँग “सन्तुलित वैदेशिक सम्बन्ध” कायम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको उल्लेख गरिएको छ।
मेयरको काम र आलोचना
Reuters ले काठमाडौँका मेयरका रूपमा बालेनले फोहोर व्यवस्थापन, सहरी पूर्वाधार सुधार र स्वास्थ्य सेवा प्रवाहमा ध्यान दिएको उल्लेख गरेको छ।
यद्यपि, सडक व्यापारी र भूमिहीनहरूको संरचना हटाउने क्रममा प्रहरी प्रयोग गरेको आरोपसमेत लागेको र यसबारे Human Rights Watch ले आलोचना गरेको विषय पनि समाचारमा समेटिएको छ।
सामाजिक सञ्जालमार्फत युवासँग जोडिएको नेतृत्व
रिपोर्टमा बालेनको ३५ लाखभन्दा बढी सामाजिक सञ्जाल फलोअर्स रहेको र उनी मुख्यधाराको मिडियाभन्दा सामाजिक सञ्जालमार्फत युवापुस्तासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्न रुचाउने नेताका रूपमा चित्रण गरिएको छ।
स्वतन्त्र विश्लेषक पुरञ्जन आचार्यलाई उद्धृत गर्दै Reuters ले लेखेको छ—
“बालेन युवासँग सन्देशमार्फत जोडिन सफल छन्, तर प्रधानमन्त्री बनेपछि यात्रा सहज (cakewalk) हुने छैन।”
र्यापदेखि राष्ट्रिय राजनीतिसम्म
आयुर्वेद चिकित्सक पिता र गृहिणी आमाबाट जन्मिएका बालेनले सानैदेखि कविता लेख्ने रुचि राखेका थिए, जुन पछि र्याप सङ्गीततर्फ मोडियो। अमेरिकी कलाकार Tupac Shakur र 50 Cent बाट प्रभावित भएका उनले शासक वर्गको आलोचना गर्ने गीतमार्फत लोकप्रियता कमाए।
उनको चर्चित गीत “Balidan” (२०१९) युट्युबमा एक करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको उल्लेख गरिएको छ। गीतमा उनले सत्य बोल्न नडराउने सन्देश दिएका छन्।
आर्थिक प्रतिबद्धता र चुनौती
रास्वपाले घोषणापत्रमार्फत १२ लाख रोजगारी सिर्जना गर्ने, जबर्जस्ती वैदेशिक पलायन घटाउने, प्रतिव्यक्ति आय १,४४७ डलरबाट ३,००० डलर पुर्याउने, जीडीपी १०० अर्ब डलर पुर्याउने र सबै नागरिकलाई स्वास्थ्य बीमा उपलब्ध गराउने लक्ष्य पाँच वर्षभित्र पूरा गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको Reuters ले उल्लेख गरेको छ।
तर विश्लेषकहरूले प्रशासनिक संरचनामा व्यापक भ्रष्टाचार र जटिलता रहेको भन्दै सक्षम टोलीबिना सफलता सम्भव नहुने चेतावनी दिएको पनि रिपोर्टमा समेटिएको छ।
निष्कर्ष
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम Reuters ले आफ्नो विश्लेषणमा बालेन शाहको उदयलाई नेपालको परम्परागत राजनीतिक संरचनामाथि चुनौती र सम्भावित रूपान्तरणको संकेतका रूपमा चित्रण गरेको छ।
युवापुस्ताको समर्थन, सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रत्यक्ष पहुँच र वैकल्पिक राजनीतिक एजेन्डाका कारण बालेन राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावशाली शक्ति बनेका छन्। तर, सत्ता सम्हाल्दा संरचनागत चुनौतीहरू पार गर्न सक्षम टोली र व्यावहारिक रणनीति आवश्यक हुने विश्लेषण Reuters ले प्रस्तुत गरेको छ।
