साउदी अरेबियाका लागि प्रस्तावित राजदूत डा. गिरी बहादुर सुनार : ज्ञान, समावेशिता र कूटनीतिक क्षमताको उपयुक्त संयोजन
द टन न्युज ॥ विशेष रिपोर्ट
काठमाडौं । नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को २०८३ असोज २ गतेको बैठकले समाजशास्त्री, विकासविज्ञ, जनवक्ता तथा नीति विश्लेषक डा. गिरी बहादुर सुनारलाई साउदी अरेबियाका लागि नेपालको आवासीय राजदूतमा सिफारिस गरेसँगै उहाँको शैक्षिक, व्यावसायिक र सामाजिक योगदानबारे चर्चा सुरु भएको छ।
समाजशास्त्र, अन्तर्राष्ट्रिय विकास, सामाजिक समावेशीकरण, लैङ्गिक समानता तथा बहु-सरोकारवाला शासनका क्षेत्रमा लामो अनुभव हासिल गर्नुभएका डा. सुनारलाई साउदी अरेबियाजस्तो रणनीतिक, आर्थिक र श्रम कूटनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मुलुकका लागि उपयुक्त पात्रका रूपमा हेरिएको छ।
उहाँको अनुभव, विषयगत दक्षता, अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँगको सहकार्य, सामाजिक अभियानप्रतिको प्रतिबद्धता र सार्वजनिक संवाद क्षमताले प्रस्तावित राजदूतको जिम्मेवारीलाई प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न सक्ने आधार प्रस्तुत गर्छ।
समाजशास्त्रदेखि कूटनीतिसम्मको सुदृढ यात्रा
डा. गिरी बहादुर सुनारले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्रमा एम.फिल. उपाधि हासिल गर्नुभएको छ। सन् २०१९ मा सम्पन्न उहाँको एम.फिल. अध्ययनले सामाजिक संरचना, विकास र समावेशिताका विषयमा उहाँको गहिरो शैक्षिक रुचि र अनुसन्धान क्षमतालाई देखाउँछ।
हाल उहाँ विद्यावारिधि तहको शोधकार्यमा संलग्न हुनुहुन्छ। निरन्तर अध्ययन, अनुसन्धान र सार्वजनिक नीतिसँगको सक्रिय सम्बन्धले उहाँलाई केवल प्राज्ञिक व्यक्तित्वका रूपमा सीमित नराखी व्यवहारिक विकासविज्ञका रूपमा समेत स्थापित गरेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय विकास, नीति परामर्श र बहु-सरोकारवाला शासनका क्षेत्रमा २५ वर्षभन्दा बढी समय काम गरिसक्नुभएका डा. सुनारले राज्य, विकास साझेदार, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र समुदायबीच सहकार्य निर्माण गर्ने क्षेत्रमा उल्लेखनीय अनुभव हासिल गर्नुभएको छ।
विश्व बैंक र एडीबीका आयोजनामा महत्वपूर्ण अनुभव
डा. सुनारले विश्व बैंक तथा एसियाली विकास बैंकजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदारका ठूला पूर्वाधार र जलविद्युत आयोजनामा सामाजिक सुरक्षा, लैङ्गिक समानता तथा सामाजिक समावेशीकरणसम्बन्धी विज्ञका रूपमा काम गर्नुभएको छ।
ठूला विकास आयोजनाहरूको सफलता केवल भौतिक संरचना निर्माणमा निर्भर हुँदैन। त्यसका लागि स्थानीय समुदायको सहभागिता, प्रभावित परिवारको अधिकार, महिला तथा सीमान्तकृत समूहको पहुँच, सामाजिक न्याय र दीर्घकालीन पुनर्स्थापना पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
यिनै संवेदनशील पक्षलाई विकास प्रक्रियासँग जोडेर काम गर्ने डा. सुनारको अनुभवले उहाँलाई सामाजिक प्रभाव मूल्याङ्कन, समुदायसँग संवाद, समावेशी नीति निर्माण र विकास आयोजनामा उत्तरदायित्व सुनिश्चित गर्ने विषयमा विशेष दक्ष बनाएको छ।
साउदी अरेबियाका लागि किन उपयुक्त पात्र?
साउदी अरेबिया नेपालका लागि केवल कूटनीतिक सम्बन्ध भएको मुलुक मात्र होइन। यो नेपाली श्रमिक, रोजगारी, रेमिट्यान्स, लगानी, पर्यटन, ऊर्जा, व्यापार र क्षेत्रीय सहकार्यका दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण साझेदार हो।
साउदी अरेबियामा ठूलो संख्यामा नेपाली नागरिक कार्यरत छन्। उनीहरूको श्रम अधिकार, सुरक्षा, सामाजिक संरक्षण, कानुनी सहायता र सम्मानजनक कार्य वातावरण सुनिश्चित गर्नु नेपाली कूटनीतिको प्रमुख प्राथमिकता हो।
यस सन्दर्भमा सामाजिक सुरक्षा, लैङ्गिक समानता, सामाजिक समावेशीकरण र समुदायकेन्द्रित विकासका क्षेत्रमा लामो अनुभव भएका डा. सुनारको पृष्ठभूमि विशेष रूपमा उपयोगी हुन सक्छ।
उहाँले श्रमिकका समस्या केवल प्रशासनिक वा कानुनी विषयका रूपमा नभई सामाजिक, आर्थिक र मानवीय दृष्टिकोणबाट बुझ्न सक्ने क्षमता राख्नुहुन्छ। यही कारण प्रस्तावित जिम्मेवारीमा उहाँको नियुक्तिलाई श्रम कूटनीतिलाई थप संवेदनशील, तथ्यमा आधारित र परिणाममुखी बनाउने अवसरका रूपमा हेरिएको छ।
महिला आत्मरक्षा अभियानका प्रणेता
डा. सुनारको परिचय विकासविज्ञ र समाजशास्त्रीमा मात्र सीमित छैन। उहाँ नेपालमा महिला आत्मरक्षा अभियानका प्रणेता मानिनुहुन्छ।
महिलाको सुरक्षा, आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता र आत्मनिर्भरतालाई केन्द्रमा राखेर सञ्चालन गरिएको आत्मरक्षा अभियानले सामाजिक सशक्तीकरणको नयाँ आयाम प्रस्तुत गरेको छ।
महिला आत्मरक्षा केवल शारीरिक सुरक्षा सिकाउने विषय होइन। यसले महिलामा आत्मविश्वास, निर्णय क्षमता, जोखिम पहिचान, नेतृत्व र सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय सहभागिताको भावना विकास गर्छ।
यस अभियानमार्फत डा. सुनारले महिला सशक्तीकरणलाई व्यवहारिक सीप, सामाजिक चेतना र आत्मसम्मानसँग जोड्नुभएको छ। उहाँको यही दृष्टिकोणले लैङ्गिक समानता र महिला अधिकारका विषयमा उहाँको गहिरो प्रतिबद्धता स्पष्ट पार्छ।
‘Empowering Women Through Self-Defense’ का लेखक
डा. सुनारले जर्मनीबाट प्रकाशित ‘Empowering Women Through Self-Defense’ नामक पुस्तकसमेत लेख्नुभएको छ।
पुस्तकले महिलाको आत्मरक्षा, आत्मविश्वास, सामाजिक सुरक्षा र सशक्तीकरणका विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय विमर्शसँग जोडेको छ। महिला हिंसा न्यूनीकरण, आत्मनिर्भरता र सुरक्षित समाज निर्माणका लागि आत्मरक्षा शिक्षाको महत्वलाई उहाँले लेखनमार्फत उजागर गर्नुभएको छ।
यस पुस्तकले उहाँको अनुसन्धान, लेखन र सामाजिक अभियानबीचको सम्बन्धलाई पनि देखाउँछ। उहाँका लागि ज्ञान केवल शैक्षिक बहसको विषय नभई समाज परिवर्तनको साधन हो।
सार्वजनिक बहसमा सक्रिय जनवक्ता
डा. सुनार विभिन्न सामाजिक, विकास र नीतिगत विषयमा सार्वजनिक बहस गर्दै आउनुभएको छ। उहाँका लेखहरू The Himalayan Times, The Annapurna Express र Republica जस्ता राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरूमा प्रकाशित हुँदै आएका छन्।
सामाजिक न्याय, विकास नीति, लैङ्गिक समानता, समावेशी शासन, नागरिक सहभागिता र सार्वजनिक उत्तरदायित्वका विषयमा उहाँले निरन्तर कलम चलाउँदै आउनुभएको छ।
जटिल सामाजिक तथा नीतिगत विषयलाई सरल, तथ्यपरक र जनसरोकारसँग जोडेर प्रस्तुत गर्ने उहाँको क्षमता जनवक्ताका रूपमा पनि स्थापित छ। कूटनीतिक जिम्मेवारीमा सार्वजनिक संवाद, सञ्चार र नेपालको सकारात्मक छवि निर्माणका लागि यस्तो क्षमता महत्वपूर्ण मानिन्छ।
ज्ञान र व्यवहारको सन्तुलित संयोजन
डा. सुनारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण विशेषता उहाँको शैक्षिक ज्ञान र व्यवहारिक अनुभवबीचको सन्तुलन हो।
एकातर्फ उहाँ समाजशास्त्रका अध्येता र विद्यावारिधि शोधार्थी हुनुहुन्छ। अर्कोतर्फ उहाँले अन्तर्राष्ट्रिय विकास आयोजना, नीति परामर्श, सामाजिक सुरक्षा, लैङ्गिक समानता र समुदायसँग प्रत्यक्ष काम गर्नुभएको छ।
यसले उहाँलाई समस्या बुझ्ने, तथ्य विश्लेषण गर्ने, सरोकारवालासँग संवाद गर्ने र व्यावहारिक समाधान खोज्ने क्षमता प्रदान गरेको छ।
राजदूतको जिम्मेवारीमा राजनीतिक तथा कूटनीतिक समझसँगै सामाजिक संवेदनशीलता, प्रशासनिक दक्षता, संवाद क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिकोण आवश्यक हुन्छ। डा. सुनारको पृष्ठभूमिले यी पक्षहरूबीच सन्तुलित संयोजन प्रस्तुत गर्छ।
श्रम कूटनीतिमा नयाँ सम्भावना
साउदी अरेबियाका लागि नेपालको कूटनीतिक प्राथमिकतामा नेपाली श्रमिकको हित अग्रस्थानमा रहन्छ। श्रमिकको करार, पारिश्रमिक, कार्यस्थल सुरक्षा, स्वास्थ्य, बीमा, कानुनी सहायता, उद्धार तथा पुनर्स्थापनाजस्ता विषयमा प्रभावकारी पहल आवश्यक छ।
सामाजिक सुरक्षा र समावेशी विकासका क्षेत्रमा लामो अनुभव भएका डा. सुनारले श्रम कूटनीतिलाई अझ व्यवस्थित र मानवकेन्द्रित बनाउन योगदान दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उहाँले नेपाली श्रमिकलाई केवल रेमिट्यान्स पठाउने जनशक्तिका रूपमा नभई अधिकार, सम्मान र सुरक्षाका हकदार नागरिकका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्ने सम्भावना छ।
नेपाल–साउदी सम्बन्ध विस्तारमा योगदानको अपेक्षा
नेपाल र साउदी अरेबियाबीचको सम्बन्धलाई श्रम क्षेत्रमा मात्र सीमित नराखी व्यापार, लगानी, पर्यटन, ऊर्जा, कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य र सांस्कृतिक सहकार्यका क्षेत्रमा विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
डा. सुनारको विकास, नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यसम्बन्धी अनुभवले दुई देशबीच नयाँ सम्भावनाको खोजी गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
नेपालका विकास प्राथमिकता, लगानीका अवसर, पर्यटन सम्भावना र जलविद्युत क्षेत्रमा विदेशी सहकार्यको आवश्यकता साउदी पक्षसमक्ष प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न उहाँ सक्षम हुने अपेक्षा गरिएको छ।
समावेशी नेपालको प्रतिनिधित्व
डा. सुनारको सामाजिक पृष्ठभूमि र सार्वजनिक योगदानले नेपालको विविधता, समावेशिता र सामाजिक न्यायको सन्देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्छ।
नेपालको कूटनीति केवल औपचारिक भेटघाट र प्रोटोकलमा सीमित नभई नेपाली समाजको विविधता, संघर्ष, सम्भावना र परिवर्तनको कथा प्रस्तुत गर्ने माध्यम पनि हो।
समाजशास्त्री तथा सामाजिक समावेशीकरणका विज्ञका रूपमा डा. सुनारले नेपालको लोकतान्त्रिक, समावेशी र सामाजिक न्यायमा आधारित पहिचानलाई साउदी समाज तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्ने विश्वास गरिएको छ।
सकारात्मक कूटनीतिक छविको सम्भावना
डा. सुनारको लेखन, वक्तृत्व, अनुसन्धान र सामाजिक अभियानले उहाँलाई सार्वजनिक रूपमा परिचित र संवादशील व्यक्तित्व बनाएको छ।
राजदूतका रूपमा उहाँले नेपालका प्राथमिकता, नेपाली समुदायका समस्या र दुई देशबीचको सहकार्यका सम्भावनालाई स्पष्ट, संयमित र सकारात्मक ढंगले प्रस्तुत गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
कूटनीतिमा व्यक्तिगत विश्वसनीयता, विषयगत तयारी, संवाद क्षमता र सम्बन्ध निर्माणको कला महत्वपूर्ण हुन्छ। डा. सुनारको लामो व्यावसायिक यात्राले यी पक्षमा उहाँलाई बलियो आधार दिएको देखिन्छ।
‘उपयुक्त पात्र, उपयुक्त जिम्मेवारी’
साउदी अरेबियाका लागि नेपालको आवासीय राजदूतमा डा. गिरी बहादुर सुनारको सिफारिसलाई उहाँको शैक्षिक योग्यता, अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव, सामाजिक प्रतिबद्धता र सार्वजनिक संवाद क्षमताको समग्र मूल्याङ्कनका रूपमा लिन सकिन्छ।
समाजशास्त्रका अध्येता, विकासविज्ञ, नीति परामर्शदाता, महिला सशक्तीकरण अभियन्ता, लेखक र जनवक्ताका रूपमा उहाँले निर्माण गर्नुभएको परिचयले प्रस्तावित कूटनीतिक जिम्मेवारीलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ।
विशेषगरी नेपाली श्रमिकको हित संरक्षण, सामाजिक सुरक्षा, महिला अधिकार, समावेशी विकास र नेपाल–साउदी सम्बन्ध विस्तारका क्षेत्रमा उहाँको अनुभव उपयोगी हुने देखिन्छ।
निष्कर्ष : ज्ञान, अनुभव र सेवाभावको कूटनीतिक यात्रा
डा. गिरी बहादुर सुनारको प्रस्तावित राजदूत नियुक्ति केवल एउटा प्रशासनिक जिम्मेवारीको विषय होइन। यो नेपालले आफ्नो कूटनीतिक प्रतिनिधित्वमा ज्ञान, अनुभव, सामाजिक संवेदनशीलता र सार्वजनिक उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकता दिन खोजेको संकेतका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।
विश्व बैंक र एडीबीका विकास आयोजनादेखि महिला आत्मरक्षा अभियानसम्म, समाजशास्त्रीय अनुसन्धानदेखि राष्ट्रिय नीतिगत बहससम्म र सामाजिक समावेशीकरणदेखि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यसम्मको उहाँको यात्रा व्यापक र बहुआयामिक छ।
यही कारण साउदी अरेबियाका लागि नेपालको आवासीय राजदूतका रूपमा डा. गिरी बहादुर सुनारलाई एक उपयुक्त, सक्षम र सम्भावनायुक्त पात्रका रूपमा हेरिएको छ।
उहाँको नियुक्तिले नेपाली श्रमिकको हित संरक्षण, नेपाल–साउदी सम्बन्धको विस्तार, सामाजिक कूटनीतिको प्रवर्द्धन र नेपालको सकारात्मक अन्तर्राष्ट्रिय छवि निर्माणमा नयाँ ऊर्जा थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।
द टन न्युज ॥ विशेष रिपोर्ट
