कलुवापुरमा बन्धुनी पर्वको रौनक
लोप हुँदै गएको मौलिक संस्कृति जोगाउन जुटे स्थानीय, एउटै मञ्चमा भाषा, भेषभूषा र पुस्तौँदेखिको परम्परा
सुदूरपश्चिम, कञ्चनपुर । द टन न्युज विशेष रिपोर्ट
पुर्खाले छाडेर गएको संस्कृति केवल विगतको सम्झना होइन, त्यो समुदायको पहिचान, इतिहास र सामाजिक अस्तित्वसँग जोडिएको अमूल्य सम्पत्ति हो। तर आधुनिक जीवनशैली, पुस्तान्तरणको कमी र मौलिक परम्पराप्रतिको घट्दो चासोका कारण सुदूरपश्चिमका थुप्रै लोकसंस्कृति र परम्परा क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएका छन्। यही चिन्ताबीच कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका–७, कलुवापुर दोबिल्लामा भने लोप हुँदै गएको मौलिक ‘बन्धुनी’ पर्वलाई संरक्षण र पुस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यले विशेष सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ।
दियालो कृषक समूह कृष्णपुर–७ कलुवापुरको आयोजनामा भएको कार्यक्रममा स्थानीय बासिन्दा, जनप्रतिनिधि, समाजसेवी, कलाकार, महिला, युवा तथा विभिन्न समुदायका नागरिकको उल्लेखनीय सहभागिता रह्यो। गोदावरी र मालाखेती नदीको दोभानमा रहेको विशाल मैदानमा आयोजित कार्यक्रममा दिनभर विभिन्न समुदायका मौलिक भाषा, भेषभूषा, नाचगान र सांस्कृतिक प्रस्तुतिले कलुवापुरलाई नै सांस्कृतिक उत्सवको रंगमा रंगाएको थियो।
कार्यक्रमको अध्यक्षता दियालो कृषक समूहका संयोजक राम बिसीले गरेका थिए भने कृष्णपुर नगरपालिकाका नगर प्रमुख हेमराज ओझा प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी भएका थिए। पानसमा दीप प्रज्वलन, ब्यानर वाचन तथा मन्तव्यसहित औपचारिक रूपमा सुरु भएको कार्यक्रममा नगर प्रमुख ओझाले स्थानीय मौलिक संस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा स्थानीय सरकार सहयोगी बन्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
नगर प्रमुख ओझाले मौलिक पर्व तथा संस्कृतिको संरक्षण समुदायको साझा जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै स्थानीय तहबाट आवश्यक सहयोग र सहजीकरण गरिने बताए। कार्यक्रमका क्रममा भवनको आवश्यकता परे नगरपालिकाअन्तर्गत रहेको बाल विकास भवनलाई समेत आवश्यकताअनुसार प्रयोग गर्न सकिने जानकारी उनले दिए। बन्धुनीजस्ता मौलिक परम्परा विस्तारै हराउँदै गएको अवस्थामा समुदाय आफैंले संरक्षणको पहल गर्नु सकारात्मक भएको भन्दै उनले आयोजकलाई धन्यवादसमेत दिए।
कार्यक्रममा कृष्णपुर नगरपालिकाकी उपप्रमुख द्रोपती रानाले मौलिक संस्कृति समाजको पहिचान र इतिहाससँग जोडिएको विषय भएकाले यसको संरक्षण सबैको साझा दायित्व भएको बताइन्। कृष्णपुर–७ का वडा अध्यक्ष घुम्मन रानाले बन्धुनी पर्वबारे बुझ्ने र प्रत्यक्ष सहभागी हुने अवसर पाएकोमा खुसी व्यक्त गर्दै आगामी दिनमा पनि यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्नेमा जोड दिए।
वडा अध्यक्ष रानाले कार्यक्रम व्यवस्थापन र अतिथि सत्कारसँग जोडिएको एउटा महत्वपूर्ण विषयसमेत उठाए। उनका अनुसार कुनै कार्यक्रमको प्रमुख अतिथिको जिम्मेवारी पाएपछि कार्यक्रमको अन्तिम समयसम्म बसेर सहभागीका कुरा सुन्ने र आवश्यक जवाफ दिन सक्ने जवाफदेहिता हुनुपर्छ। औपचारिकताका लागि मात्र अतिथि बनाउनेभन्दा कार्यक्रमको उद्देश्य र स्थानीयका सवाल बुझ्ने व्यक्तिलाई अतिथि बनाउनुपर्ने उनको सुझाव थियो।
कार्यक्रममा कृष्णपुर नगरपालिका–५ का वडा अध्यक्ष टेक पाण्डे, कञ्चनपुर जिल्ला समन्वय समिति सदस्य जयसिंह विष्ट, समाजसेवी प्रेम बि.क., कार्यक्रमका सल्लाहकार तथा समाजसेवी सुरेश सनातनी, विष्णु खड्का, हरिबहादुर गैराला, रमेश ताम्राकार, लक्ष्मण वड, पदम नेपालीलगायतको उपस्थिति रहेको थियो।
कार्यक्रमका सल्लाहकार समाजसेवी सुरेश सनातनीले बन्धुनी पर्वको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वमाथि प्रकाश पार्दै नयाँ पुस्ताले यस्ता पर्वको अर्थ र महत्व बुझ्नुपर्ने बताए। संस्कृति मनोरञ्जनका लागि मात्र नभई समुदायको इतिहास, पहिचान र पुस्तान्तरणको माध्यम भएकाले संरक्षणका लागि निरन्तर अभियान आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो।
महिला क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय फोडो संस्थाकी सुदूरपश्चिम प्रदेश अध्यक्ष अम्बिका ताम्राकारले पनि बन्धुनी पर्वको संरक्षण र यसको सामाजिक पहिचान स्थापित गर्नुपर्नेमा जोड दिइन्। लोप हुँदै गएको पर्वलाई पुनः समुदायको केन्द्रमा ल्याउन स्थानीयस्तरमा भइरहेको पहल महत्वपूर्ण भएको उल्लेख गर्दै उनले महिला, युवा तथा नयाँ पुस्ताको सहभागिता अझ बढाउनुपर्ने बताइन्।
एउटै मञ्चमा सुदूरपश्चिमको विविध संस्कृति
कार्यक्रमको अर्को प्रमुख आकर्षण रह्यो—स्थानीय समुदायका मौलिक कला र संस्कृति।
कृष्णपुर–७ मा बसोबास गर्ने विभिन्न समुदायले आफ्ना मौलिक सांस्कृतिक प्रस्तुति प्रस्तुत गरे। राना थारू समुदायको होरी नाच, थारू समुदायको सखिया नाच तथा देउडाले कार्यक्रमको माहोललाई थप जीवन्त बनायो। देउडा कलाकारहरूको प्रस्तुति सुरु भएपछि सहभागीहरू मैदानमै देउडाको लयमा रमाएका थिए।
स्थानीय कला र संस्कृति हेर्न महिला, बालबालिका, युवा, ज्येष्ठ नागरिकदेखि विभिन्न समुदायका नागरिकसम्मको उल्लेखनीय सहभागिता थियो। कार्यक्रमस्थल वरपर स्थानीयले सञ्चालन गरेका खाजा तथा नास्ताका पसलले समेत कार्यक्रमलाई स्थानीय उत्सवको स्वरूप दिएका थिए। स्थानीय उत्पादन, खानपान, संगीत र सांस्कृतिक गतिविधिले कलुवापुरको मैदानलाई एक दिनका लागि साँच्चिकै सांस्कृतिक संगमस्थल बनाइदियो।
‘बन्धुनी’ जोगाउने अभियान
कार्यक्रमका सभापति तथा दियालो कृषक समूहका संयोजक राम बिसीका अनुसार बन्धुनी पर्व पछिल्लो समय पुस्तान्तरणको अभावमा क्रमशः लोप हुँदै गएको छ। त्यसैले नयाँ पुस्तालाई यसको महत्व बुझाउने र समुदायमा यसको अभ्यासलाई निरन्तरता दिने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो।
बिसीले बन्धुनी पोल्ने परम्परालाई समेत सांस्कृतिक विधिअनुसार निरन्तरता दिने जानकारी दिए। उनका अनुसार टेक कैनीको घरबाट र प्रकाश ताम्राकारको घरबाट बाजागाजासहित बन्धुनी पोल्ने कार्यक्रम गरिनेछ।
उनले कार्यक्रम सफल बनाउन विभिन्न संघसंस्था, स्थानीय व्यक्ति तथा समुदायबाट प्राप्त सहयोगप्रति आभार व्यक्त गर्दै आगामी दिनमा पनि सबै समुदाय, भाषा र संस्कृतिलाई समेटेर मौलिक संस्कृति संरक्षणका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिने बताए।
उनका अनुसार फरक–फरक समुदायका संस्कृति एउटै मञ्चमा ल्याउनुको उद्देश्य केवल मनोरञ्जन होइन, आपसी सद्भाव, सामाजिक एकता र सांस्कृतिक सम्मानलाई अझ बलियो बनाउनु पनि हो।
कलाकारको सम्मान, स्थानीय प्रतिभाको प्रोत्साहन
कार्यक्रममा सांस्कृतिक तथा सांगीतिक प्रस्तुति दिने कलाकारलाई आयोजकले सम्मानपत्र तथा मायाको चिनो प्रदान गर्दै सम्मान गरेको थियो। स्थानीय कलाकारको सम्मानले उनीहरूको प्रतिभालाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै मौलिक कला र संस्कृतिको संरक्षणमा समेत सकारात्मक योगदान पुग्ने आयोजकको विश्वास छ।
कार्यक्रममा रेश बिसी, लाल बोगटी, निर्मला ताम्राकार, दीपक रिमाल, कुलेन्द्र परियार, राजकेशव भट्ट, विशाल परियारलगायतका कलाकारले प्रस्तुति दिएका थिए। देउडा तथा अन्य सांस्कृतिक प्रस्तुतिले कलुवापुरको मैदानलाई लामो समयसम्म संगीतमय बनाएको थियो।
विदेशमा रहेर पनि गाउँसँग जोडिएको मन
कार्यक्रमका मुख्य प्रायोजकमा नरेश जोशी (हाल जापान) र राजेन्द्र कार्की (हाल साउदी अरब) रहेका थिए। विदेशमा रहेर पनि आफ्नो गाउँ, समाज र मौलिक संस्कृतिसँग जोडिँदै कार्यक्रमलाई सहयोग गर्नुले प्रवासमा रहेका स्थानीयको आफ्नो जन्मभूमि र समुदायप्रतिको अपनत्वलाई समेत देखाएको आयोजकको भनाइ छ।
स्थानीय सरकारको सहयोग, प्रवासमा रहेका स्थानीयको साथ, सामाजिक अगुवाको सुझाव र समुदायको प्रत्यक्ष सहभागिताले बन्धुनी पर्व संरक्षण अभियानलाई थप बल पुगेको आयोजकले जनाएको छ।
संस्कृति जोगाउने जिम्मेवारी अब नयाँ पुस्ताको
कलुवापुरमा आयोजित बन्धुनी पर्वसम्बन्धी कार्यक्रमले एउटा लोपोन्मुख परम्परालाई सम्झिने मात्र होइन, समुदाय आफैं सक्रिय भएर आफ्नो संस्कृति संरक्षण गर्न सक्छ भन्ने सन्देशसमेत दिएको छ।
पुर्खाले पुस्तौँदेखि जोगाउँदै आएको संस्कृति यदि नयाँ पुस्ताले बुझेन, अभ्यास गरेन र अर्को पुस्तालाई हस्तान्तरण गरेन भने त्यो संस्कृति किताब र कथामा मात्र सीमित हुन सक्छ। त्यसैले बन्धुनीजस्ता मौलिक पर्वको संरक्षणका लागि स्थानीय समुदाय, विद्यालय, युवा, महिला, सामाजिक संस्था, कलाकार र स्थानीय सरकारबीच निरन्तर सहकार्य आवश्यक देखिन्छ।
कलुवापुरको यो पहलले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—हामी आधुनिक बन्दै गर्दा आफ्नो मौलिक पहिचान कति जोगाइरहेका छौँ?
यसको उत्तर खोज्ने जिम्मेवारी आजको पुस्ताकै हो।
दियालो कृषक समूहले आगामी दिनमा पनि स्थानीय कला, भाषा, संस्कृति र परम्परालाई प्राथमिकतामा राख्दै कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जनाएको छ। सबै समुदायको सहभागिता र सहकार्यमा आयोजित बन्धुनी पर्वले कलुवापुरलाई एक दिनका लागि मात्र होइन, मौलिक संस्कृति संरक्षणको अभियानका रूपमा समेत चिनाउने प्रयास गरेको छ।
द टन न्युज ॥ विशेष रिपोर्ट
