“संघर्ष, श्रम र निरन्तरताबाट बनेको एउटा जीवन कथा”
एउटा सन्देशले खोलिदिएको सम्झनाको ढोका
प्राइम टेलिभिजनको कार्यक्रम सकेर फर्कँदै गर्दा आएको एउटा साधारण फेसबुक सन्देशले मिना श्रेष्ठलाई धेरै बेरसम्म सोच्न बाध्य बनायो।
अन्तर्वार्ताको सानो भिडियो पोस्ट भएपछि कसैले लेखेको थियो—“मिना श्रेष्ठ संघर्षशील र इमानदार महिला हुन्। उनले अत्तरिया क्षेत्रमा लामो समय घडी बनाउने र मर्मत गर्ने काम गरिन्। नेपालमा घडी मर्मत गर्ने पहिलो महिला हुन्।”
सन्देश पढेर उनी क्षणभर रोकिइन्।
खुसी र अचम्म मिसिएको अनुभूति भयो।
किनकि उनले आफूलाई कहिल्यै ‘पहिलो’ वा ‘विशेष’ भनेर प्रस्तुत गरिनन्।
उनका लागि त्यो काम जीवन चलाउने साधन मात्र थियो।
तर त्यो सन्देशले एउटा प्रश्न उठायो—
के समाजले अब बल्ल त्यतिबेलाको संघर्ष देख्न थालेको हो?
अत्तरिया : जहाँ समयसँग संघर्ष सुरु भयो
कैलालीको अत्तरिया कुनै बेला सानो व्यापारिक केन्द्र मात्र थियो।
आजको जस्तो व्यस्तता थिएन।
त्यही ठाउँमा मिना श्रेष्ठले
“मिना घडी सर्विस” नामको सानो पसल खोलेकी थिइन्।
पसल सानो थियो।
दुई–चारवटा औजार,
केही बिग्रिएका घडी,
र एउटा साधारण टेबुल।
त्यो पसल खोल्नु
सामान्य निर्णय थिएन।
त्यो समय महिलाले यस्तो पेशा रोज्नु
असामान्य मानिन्थ्यो।
घडी मर्मत : रोजाइ होइन, संघर्षको बाटो
मिना श्रेष्ठले घडी मर्मत गर्ने निर्णय
कुनै रहरबाट गरेकी थिइनन्।
त्यो निर्णय परिस्थितिबाट आएको थियो।
घर चलाउनुपर्ने जिम्मेवारी,
आत्मनिर्भर बन्ने चाहना,
र अरूमा भर नपर्ने अठोट—
यी सबै कारणले उनलाई
सीप सिक्न प्रेरित गर्यो।
घडी मर्मत सजिलो थिएन।
सूक्ष्म काम, धैर्य चाहिने,
र पूर्ण ध्यान आवश्यक पर्ने पेशा।
तर उनले सिकिन्।
अभ्यास गरिन्।
गल्ती गरिन्।
फेरि सुधार गरिन्।
महिला भएर पसल खोल्दा भोगिएको वास्तविकता
पसल खुलेपछि चुनौतीहरू सुरु भए।
ग्राहकहरू शंकालु हुन्थे।
कतिले घडी दिनै मान्दैनथे।
कतिले पुरुषलाई खोज्थे।
कसैले खुलेर अपमान नगरे पनि
अविश्वास प्रस्ट देखिन्थ्यो।
त्यो वातावरणमा टिकिरहन
आत्मबल चाहिन्थ्यो।
मिना श्रेष्ठसँग
त्यो आत्मबल थियो।
छ महिनाको ग्यारेन्टी : विश्वास जित्ने उपाय
उनले एउटा निर्णय गरिन्—
घडी मर्मतमा छ महिनाको ग्यारेन्टी दिने।
यो निर्णय जोखिमपूर्ण थियो।
तर यसले फरक पार्यो।
ग्राहकहरू विस्तारै फर्किन थाले।
पसल चिनिन थाल्यो।
ग्यारेन्टी
प्रचारको माध्यम थिएन,
त्यो जिम्मेवारीको स्वीकारोक्ति थियो।
पेशा भन्दा ठूलो अर्थ
घडी मर्मत उनको लागि
केवल रोजगारी थिएन।
त्यो आत्मसम्मान थियो।
त्यो आफ्नो खुट्टामा उभिने अभ्यास थियो।
उनी भन्छिन्—“मैले समय मात्र मर्मत गरेकी थिइनँ,
मैले आफ्नो भविष्य बनाइरहेकी थिएँ।”
२०४६ : जीवनको दिशा बदलिने वर्ष
२०४६ साल नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण वर्ष हो। त्यही वर्ष मिना श्रेष्ठको जीवन पनि नयाँ मोडमा प्रवेश गर्यो।राजनीतिक चेतना बढ्दै गयो।सामाजिक अन्यायप्रति चासो बढ्यो।उनी सोच्न थालिन्—मेरो संघर्ष केवल पसलभित्र सीमित रहनु हुँदैन।
पेशा र गृहस्थी छोड्ने कठिन निर्णय
राजनीतिमा प्रवेश गर्नु उनको लागि सजिलो थिएन।उनले आफ्नो व्यवसाय छोड्नुपर्यो।स्थिर आम्दानी त्याग्नुपर्यो।घर–परिवारको सुरक्षाबाट बाहिर निस्कनुपर्यो।यो निर्णय भावनात्मक रूपमा निकै कठिन थियो।तर उनले लिइन्।
राजनीतिमा पनि संघर्ष उस्तै थियो
राजनीति फरक क्षेत्र भए पनि संघर्ष उस्तै थियो।यहाँ पनि महिला हुनु चुनौती थियो।सुन्नेभन्दा बोल्न गाह्रो थियो।तर उनले निरन्तरता छोडिनन्।
नेकपा एमालेभित्रको लामो यात्रा
नेकपा एमालेभित्र उनले विभिन्न भूमिकामा काम गरिन्।कहिले कार्यकर्ता,कहिले संगठनकर्ता। कुनै दिन चाँडै सफलता आएन।तर उनले धैर्य राखिन्।
प्रदेश सभा सदस्यसम्मको यात्रा
वर्षौँपछि उनको संघर्षले मान्यता पायो।मिना श्रेष्ठ कोशी प्रदेश सभा सदस्य बनिन्।यो पद उनको लागि पुरस्कार होइन, उत्तरदायित्व थियो।
संसदमा बोल्दा आउने अनुभव
संसदमा बोल्दा उनी आफूलाई फरक स्थानमा पाउँछिन्।तर उनी कहिल्यै आफ्नो अतीत बिर्सिन्नन्।उनको अनुभव श्रमिकको अनुभव हो।गरिबको अनुभव हो।महिलाको अनुभव हो।
समाजसेवामा निरन्तर सक्रियता
राजनीति बाहिर पनि उनको सामाजिक योगदान जारी छ।महिला, श्रमिक र पछाडि पारिएका समुदायका लागि उनले निरन्तर काम गरिरहेकी छिन्।
अत्तरिया र घडी पसल : जीवनका आधार
आज पनि अत्तरिया र त्यो सानो पसल उनको मनमा सुरक्षित छ।त्यही ठाउँले उनलाई आत्मनिर्भर बनायो।त्यहीँबाट उनी अगाडि बढिन्।
संघर्षको मूल्य
मिना श्रेष्ठको जीवन ठूलो भाषणको कथा होइन।यो सानो–सानो संघर्षको जोड हो।उनी प्रमाण हुन्—संघर्षले मानिसलाई सक्षम बनाउँछ।
निष्कर्ष
मिना श्रेष्ठको कथा बढाइचढाइको कथा होइन। यो धैर्य, श्रम र निरन्तरताको कथा हो।सानो घडी पसलबाट सार्वजनिक जीवनसम्मको यात्रा सजिलो थिएन।तर सम्भव थियो।
लेखक : एचबी ताम्राकार (पत्रकार)
