“भूकम्प सुरक्षादेखि राष्ट्र निर्माणसम्म : मेयर बालेन शाहको दृष्टि, प्रधानमन्त्रीको दाबी र झापा–५ को राजनीतिक भिडन्त”
काठमाडौं — २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि नेपाल पुनर्निर्माणको कठिन यात्रामा थियो। त्यही समयदेखि सिभिल इन्जिनियरको रूपमा देशका विभिन्न भूगोलमा खटिँदै आएका काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाहले भूकम्प सुरक्षा दिवसको अवसरमा सार्वजनिक गरेको विचारले अहिले राष्ट्रिय राजनीतिक बहसलाई नयाँ कोण दिएको छ।
भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा प्रत्यक्ष संलग्न अनुभव सुनाउँदै बालेन शाह भन्छन्, “काभ्रे जिल्लामै करिब २५ सय घर निर्माण गरियो। त्यसपछि गोरखा हुँदै देशका ३५ भन्दा बढी जिल्लामा सिभिल इन्जिनियरका रूपमा काम गर्ने अवसर पाएँ।” उनका अनुसार, नेपालजस्तो उच्च भूकम्पीय जोखिम भएको देश केवल सिभिल इन्जिनियरिङको प्राविधिक दृष्टिकोणबाट मात्र बन्न सक्दैन। भूगोल, समाज, नीति, नेतृत्व र दीर्घकालीन योजनालाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने उनको निष्कर्ष छ।
भूकम्पले सिकाएको पाठ
बालेन शाहको भनाइमा, राष्ट्र निर्माण भनेको सडक, भवन र ठूला संरचना मात्र होइन। “राष्ट्रको विकास भनेको भूगोल र जनता दुवैको विकास हो, र त्यसलाई जोड्न सक्ने सेतुको बलियो आधार निर्माण गर्नु हो,” उनी स्पष्ट गर्छन्। सुरक्षित राष्ट्र निर्माणका लागि स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङ, दीर्घकालीन योजना, मौलिक र आधुनिक विकासको सामञ्जस्य, जिम्मेवार नीति र इमानदार नेतृत्व अपरिहार्य रहेको उनको धारणा छ।
यही बुझाइका साथ उनले भारत गएर स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे। अध्ययनपछि सुविधा सम्पन्न देशमा बसेर काम गर्ने अवसर हुँदाहुँदै पनि उनले नेपाल फर्किने निर्णय गरे। “देशमै केही गर्न सकिन्छ भन्ने वातावरण बनाउनु नै विकासको आधार हो,” उनको विश्वास छ।
महानगरबाट सुरु भएको अभ्यास
काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेपछि बालेन शाहले शब्दभन्दा कामलाई प्राथमिकता दिएको दाबी गर्छन्। स्थानीय तहले आफ्नो अधिकार प्रयोग गरेर आम नागरिकको जीवनमा प्रत्यक्ष अनुभूति हुने सेवा दिन सकिन्छ भन्ने कुरा महानगरले प्रमाणित गरेको उनको भनाइ छ। पारदर्शी प्रणाली, संरचनागत सुधार र सेवामुखी प्रशासनको सुरुवात महानगरबाट भएको र अब त्यसलाई राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गर्नुपर्ने उनको दृष्टि छ।
उनका अनुसार, “संस्थागत विकास कागजमा मात्र होइन, हरेक नागरिकले अनुभूत गर्न पाउने हुनुपर्छ।” आशाको भाषण मात्र होइन, इमानदारीपूर्वक कटिबद्ध भएर काम गर्नु आवश्यक रहेको उनले जोड दिएका छन्।
दीर्घकालीन दृष्टिकोण र नेतृत्वको प्रश्न
स्ट्रक्चरल इन्जिनियरको हैसियतले आफूले बुझेको मूल कुरा स्पष्ट रहेको बालेन शाह बताउँछन्—देशलाई अब अल्पकालीन निर्णय होइन, दीर्घकालीन दृष्टिकोण चाहिएको छ। लोकप्रिय नारा होइन, इमानदार नेतृत्व चाहिएको उनको ठम्याइ छ। संकट आउनुअघि तयारी गर्ने नीति, विपद् सहन सक्ने संरचना र जनताको विश्वास जित्ने शासन प्रणाली निर्माण गर्नु नै राजनीतिमा आउनुको उद्देश्य भएको उनी बताउँछन्।
प्रधानमन्त्रीको दाबी र झापा–५ को भिडन्त
यही पृष्ठभूमिमा मेयर बालेन शाहलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट अगाडि सारिएको प्रधानमन्त्रीका सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा हेरिन थालिएको छ। रास्वपाले उनको विकास दृष्टि, प्रशासनिक अभ्यास र लोकप्रियतालाई राष्ट्रिय राजनीतिमा उपयोग गर्नुपर्ने संकेत दिएको छ।
आगामी फागुन २१ मा हुने निर्वाचनमा बालेन शाह झापा–५ बाट उम्मेदवारी दिने तयारीमा छन्। सो क्षेत्रबाट उनी नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग प्रत्यक्ष भिडन्तमा उत्रिने भएका छन्। यस भिडन्तलाई नेपाली राजनीतिमा ‘पुरानो नेतृत्व बनाम नयाँ सोच’ को प्रतीकात्मक प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेरिएको छ।
साझा अभियानको आह्वान
बालेन शाहका अनुसार, यो अभियान कुनै एक व्यक्तिको होइन। “यो सुरक्षित भविष्य चाहने सबै नेपालीको साझा अभियान हो,” उनी भन्छन्। वर्तमान पुस्ता मात्र होइन, भविष्यका पुस्तालाई सुरक्षित र आशालाग्दो देश हस्तान्तरण गर्ने नीति निर्माण नै आफ्नो लक्ष्य भएको उनको दाबी छ।
भूकम्प सुरक्षादेखि राष्ट्र निर्माणसम्मको उनको विचारले अब स्थानीय तहको सीमाभन्दा बाहिर गएर राष्ट्रिय राजनीतिमा कस्तो प्रभाव पार्नेछ भन्ने चासो बढ्दो छ। झापा–५ को चुनावी मैदानमा हुने यो भिडन्तले त्यसको दिशा धेरै हदसम्म तय गर्ने देखिन्छ।
